View site in Scots

Scots Language Centre Centre for the Scots Leid

Witamy w Centrum Jęyka Szkockiego

Kim jesteśmy i co robimy? 

Centrum Języka Szkockiego zostało założone w 1993 roku i jest jedyną niezwiązaną z wydawnictwem naukowym organizacją mającą na celu przekazywanie informacji dotyczących języka szkockiego oraz zachęcanie do jego używania. Centrum Języka Szkockiego, które  utrzymywane jest z dotacji Rządu Szkocji, znajduje się w miejscowości Perth i dostarcza informacji w postaci elektronicznej na temat języka szkockiego oraz związanej z nim kultury. 

Czym właściwie jest język szkocki?   

Podczas Państwa pobytu w Szkocji spotkali się Państwo zapewne z terminem ‘język szkocki’. Szkocki wywodzi się z języka germańskiego i używany jest w niegórzystych (tzw. Lowlands) partiach Szkocji. Jest on bardzo blisko spokrewniony z angielskim, w ten sam sposób jak holenderski jest spokrewniony z niemieckim, duński z norweskim, czy gaelicki szkocki z irlandzkim. Język szkocki nie powinien być mylony z językiem gaelickim szkockim, który jest językiem celtyckim (q-celtycki) używanym w północno-zachodniej części Szkocji i na Hebrydach Zewnętrznych. Wielu odwiedzających Szkocję jest zatem zaintrygowanych językiem który słyszą. Wiąże się to z faktem, że wielu Szkotów posługuje się językiem szkockim lub mieszanką języka angielskiego i szkockiego. Jednym z najbardziej znanych poetów posługujących się tym językiem był Robert Burns (1759-1796). 

Historia języka szkockiego 

We wczesnym średniowieczu, grupa germańskich osadników z obecnych terenów Niemiec, Holandii i Danii osiadła na wyspie Brytanii. Ich językiem była mieszanka anglo-fryzyjskich dialektów, z których powstał język staroangielski. Na przestrzeni wieków język staroangielski rozwijał się niezależnie w Szkocji, stając się w końcu ważnym medium komunikacji za czasów panowania króla Roberta II (1371-1390). Pierwsze wzmianki o zwrocie ‘język szkocki’ pojawiły się w 1494 roku, a sam język szkocki stał się wkrótce oficjalnym językiem Królestwa Szkockiego oraz językiem bogatej literatury szkockiej. Jednakże w 1603 roku, król Szkocji Jakub VI został ukoronowany na króla Anglii. Zapoczątkowało to także unię personalną Anglii ze Szkocją. W związku ze wstąpieniem króla Jakuba VI na tron angielski, język szkocki zaczął tracić królewskie poparcie. Pomimo tego, był on używany na dworze królewskim do 1707 roku, gdy powstało Zjednoczne Królestwo Wielkiej Brytanii. Wtedy angielski stał się oficjalnym językiem urzędowym, a szkocki został relegowany do statusu prowincjonalnego dialektu. Szkocka klasa rządząca zaprzestała później używania szkockiego na rzecz angielskiego, zaś od XIX wieku, zniechęcano Szkotów do używania szkockiego oraz karano za jego użycie w szkołach. Ponieważ szkocki jest spokrewniony z angielskim, dosyć często uważano go za źle wymawiany angielski. Jednakże w latach 70. XX wieku, różne grupy rozpoczęły kampanię mającą poprawić pozycję języka szkockiego oraz zapewnić wsparcie dla jego użytkowników. 

Użytkownicy i pozycja języka szkockiego 

Nie każdy w Szkocji mówi językiem szkockim. W 1996 roku, General Register Office w Szkocji ocenił, że szkockim posługuje sie ok. 1.5 miliona lub 30% szkockiej populacji, zaś tych którzy rozumieją szkocki jest więcej. Można wyróżnić pięć głównych dialektów języka szkockiego: 1) dialekt Orkadów i Szetlandów; 2) północny; 3) centralny, obejmujący Edynburg i Glasgow; 4) południowy; oraz 5) ulsterski, obejmujący Irlandię Północną. Szkocki jest znany pod innymi nazwami: ‘dorycki’, ‘lallans’, ‘Scotch’, ‘Glesca’ oraz ‘szetlandzki’. Jest on także uważany za język mniejszościowy w Szkocji, Wielkiej Brytanii oraz kontynecie europejskim poprzez zapis w części drugiej  European Charter for Regional or Minority Languages, ratyfikowanego w 2001 roku przez rząd Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej w imieniu Szkocji. Z uwagii, że Szkoci byli zniechęcani do używania szkockiego, jest mało prawdopodobne by Państwo usłyszeli go w oficjalnych sytuacjach. Jednakże, Szkocki Parlament zezwala na używanie szkockiego w przemówieniach. W 2008 roku, Szkocki Rząd zlecił zbadanie, jakie wsparcie ma być potrzebne dla języka, uwzględniając pytanie dotyczące kompetencji w języku szkockim w spisie ludności w 2011 roku. Jednakże, pomimo wysiłków, dla większości ludności Szkocji, szkocki pozostaje językiem używanym w sytuacjach nieformalnych. 

Tlumaczenie: Wojtek Gardela

Międzynarodowy kod identyfikacyjny dla języka szkockiego w międzynarodowym standardzie ISO 639 to SCO. 

Przykłady języka szkockiego 

Polski Szkocki
   
Piękny (przymiotnik) Bonnie
Chłopiec (rzeczownik) Boy OR Laddie OR Loun
Dziecko (rzeczownik) Bairn OR Wean
Kościół (rzeczownik) Kirk
Piłka nożna (rzeczownik) Fitba
Dziewczyna (rzeczownik) Lassie OR Quine
Piękny (przymiotnik) Braw
Zapytać (czasownik) Speir
Wiedzieć (czasownik) Ken
Język (rzeczownik) Langage OR Leid
Nie Na
Nie (negacja) Nae OR No
Stary (przymiotnik) Auld
Jutro (przysłówek i rzeczownik) The morn OR The morra
Tak Ay